PT 3(33)/2019

PT 3(33)/2019
 

Praktyka Teoretyczna - Nr 3(33)/2019

Obrazy motłochu

 

(pdf)  (epub) (mobi)

 

Redaktor numeru: Jędrzej Brzeziński, Michał Pospiszyl, Bartosz Wójcik
Redaktor pomocniczy:

 

Wprowadzeanie

Praktyka Teoretyczna, Obrazy motłochu Abstract

Za decyzją, by mówić o obrazach motłochu stała intuicja, że z jego przedstawień wynikać może wiedza inna niż ta produkowana przez konstruowane na jego temat teorie. W lansowanych przez filozofie polityczne definicjach motłoch utożsamiany jest z anarchiczną i amorficzną masą, „osadem biernym fermentacji najniższych warstw starej społeczności” (Marks, Engels 1962), tłumem niezainteresowanym kwestią społecznego uznania, nieprodukującą żadnej wartości zbieraniną, jednym słowem – ze społeczną negatywnością. Wgląd w motłochowe obrazy rozbija jednak te zaszufladkowania, ukazując bogactwo narracji i praktyk wytwarzanych przez żyjących na marginesach ludzi. Żebracze tragedie i opery, powieści łotrzykowskie, pirackie legendy, plebejskie podania czy ludowe teologie, jak ta wyobrażona przez wiejskiego młynarza, o którym pisze Carlo Ginzburg, albo opisana przez księdza Ściegiennego w Złotej książeczce, gdzie wolność i możliwość korzystania z „darów boskich” przysługują wszystkim ludziom, dopóki nie zostaną ograniczone przez niesprawiedliwe urządzenia społeczne – to tylko niektóre z niezliczonej liczby motłochowych narracji.

Zaczarowanie i masy

Silvia Federici, Ponowne zaczarowanie świata. Technologia, ciało i budowanie dóbr wspólnych Abstract

Tłumaczenie rozdziału książki Re-enchanting the World. Feminism and the Politics of the Commons (2019) Silvii Federici. Autorka polemizuje tu z opiniami, które przypisują rozwojowi technologii i komputeryzacji społecznie wyzwalającą funkcję. Wykazuje, że postęp technologiczny pokrywa się z rosnącą skalą wyzysku, ale także z „historią dezakumulacji” dóbr wspólnych i przedkapitalistycznych umiejętności, związanych z bezpośrednim i niesprywatyzowanym kontaktem ze światem przyrody. W drugiej części Federici pokazuje, w jaki sposób walki w obronie dóbr wspólnych, toczone najczęściej przez kobiety, zyskują dziś zasadnicze i globalne znaczenie. Opowiada się też po stronie pracy reprodukcyjnej jako odpowiedzialnej i paradoksalnie subwersywnej strategii przydatnej w obliczu politycznego i ekologicznego kryzysu.

Aleksander Wójtowicz, Czarne i czerwone. Masy ludzkie w poezji polskiego futuryzmu Abstract

Artykuł opisuje, w jaki sposób polityczne zaangażowanie polskiego futuryzmu wpłynęło na poetyckie reprezentacje tłumu. Futuryści przedstawiali masy jako rezerwuar energii na tyle silnej, że zdolnej nie tylko do obalenia dotychczasowego porządku, lecz również do stworzenia zrębów przyszłego ładu. A jednocześnie poszukiwali adekwatnych sposobów ich przedstawienia w popularnych słownikach epoki, sięgając po elementy dyskursu konserwatywnego, komunistycznego oraz militarnego. Spoiwem tych heterogenicznych, nie zawsze zbieżnych wyobrażeń była apoteoza rewolty, pojmowanej jako wyzwanie rzucone nowoczesnemu porządkowi (i kapitalizmowi).

Pirat, buntownik, bandyta

Peter Linebaugh, Marcus Rediker, Wielogłowa hydra Abstract

Prezentujemy pierwsze tłumaczenie na język polski fragmentu głośnej książki Petera Linebaugha i Markusa Redikera The Many-Headed Hydra: The Hidden History of Revolutionary Atlantic. Autorzy przedstawiają w niej transkontynentalny i transkulturowy zbiorowy podmiot oporu wobec rodzącego się systemu kapitalistycznego. Przetłumaczony fragment dostarcza przeglądu struktury atlantyckiego proletariatu, zdaje sprawę z kluczowej roli, jaką odgrywał on przy konstrukcji infrastruktury niezbędnej dla reprodukcji kapitalizmu, a także omawia jednocześnie popłoch i nadzieje, jaki zgraja żeglarzy, zbiegłych niewolników, heretyków i obrończyń dóbr wspólnych wzbudzała od Anglii po Karaiby.

Kasper Pfeifer, „Oj skończy się nam, skończy nasze mordowanie”. Ludowe pieśni antyfeudalne, Ściegienny, Szela i wpływ chłopskiej teologii emancypacyjnej na rabację galicyjską Abstract

Opierając się na metodologii akcentującej narracyjny i dyskursywny wymiar historii, autor analizuje pieśni chłopskie towarzyszące rabacji galicyjskiej (1846) oraz rewolucyjnemu ruchowi ludowemu organizowanemu w Królestwie Polskim przez Związek Chłopski (1842–1844). Główna teza artykułu zakłada, że oba ruchy antyfeudalne były ze sobą powiązane pod względem zarówno teorii, jak i praktyki, a jej źródłem była teologia emancypacyjna księdza Piotra Ściegiennego. Liczne przesłanki potwierdzające postawioną w ten sposób hipotezę można znaleźć w zachowanych do dziś ludowych pieśniach buntowniczych. Rekonstruując powiązania między twórczością chłopów zaangażowanych w oba ruchy rewolucyjne, autor odnosi treść badanych utworów do pism politycznych Ściegiennego. Ich relacyjna lektura dostarcza dowodów pozwalających zakwestionować obecną w pismach konserwatywnych historyków dewaluację warstw ludowych jako podmiotów rewolucyjnych. Paralele, które można znaleźć we wspomnianych pieśniach rabacji i Związku Chłopskiego oraz w twórczości politycznej księdza Piotra Ściegiennego, prowadzą do wniosku, że praktyka ruchu ludowego kojarzonego zwykle z Jakubem Szelą była głęboko zakorzeniona w teorii autora Złotej książeczki, zaś jej nadrzędnym celem było obalenie ustroju feudalnego na terenie Galicji, a nie – jak chce to widzieć policyjna historiografia – użyciem przez administrację austriacką polskojęzycznych chłopów do stłumienia szlacheckiego powstania krakowskiego (1846).

Eric Hobsbawm, Bandyta społeczny Abstract

Tłumaczenie rozdziału klasycznej pracy Erica Hobsbawma Primitive Rebels. Jest to próba stworzenia modelowego obrazu rozbójnika społecznego za pomocą analizy przykładów europejskich brygantów od trzynastego do dwudziestego wieku. W drugiej części rozdziału autor zastanawia się nad potencjałem politycznym bandyty społecznego, to jest na tym, czy ów rodzaj działalności może skutecznie podważyć zastane hierarchie.

Varia

Piotr Michalik, „Jak przyszli Koreańczycy, to wszystko runęło. Jak wieża”. Przyczynek do oddolnej historii Fabryki Samochodów Osobowych na Żeraniu Abstract

Artykuł powstał w oparciu o badania (conricerca) przeprowadzone w Fabryce Samochodów Osobowych na Żeraniu. Odbyto łącznie siedemnaście rozmów dotyczących realiów życia fabrycznego oraz światopoglądu badanych robotników i robotnic. W niniejszym tekście przedstawiono fragmenty wywiadów dotyczące przemian politycznych w Polsce na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych dwudziestego wieku. Zostały one opracowane i podzielone tematycznie. Głównym celem, jaki postawił sobie autor tekstu, jest przedstawienie robotniczej narracji na temat upadku tzw. realnego socjalizmu w Polsce i tego, jaki miał on wpływ na losy fabryki. Znaczna część pracy została poświęcona kwestii przejęcia zakładu przez koreański koncern Daewoo. Fakt ten w dużej mierze zaważył na losie fabryki. Nie był on obojętny dla pracowników fso, o czym świadczą liczne głosy robotników zebrane w tym artykule. Metoda, którą posłużył się autor – conricerca – została wypracowana na gruncie myśli operaistycznej do badania włoskiej klasy robotniczej w drugiej połowie xx wieku. Zakłada ona, że warunkiem wspólnych badań prowadzonych z przedstawicielami klasy robotniczej jest podmiotowe uczestnictwo robotników i robotnic. W toku badań powinno się dążyć do przezwyciężenia sztywnej opozycji badający–badani na rzecz podejścia, zgodnie z którym badacze są jednocześnie badanymi, a badani – badaczami.

Stefan Załęski, Podatki ubezpieczeniowe w perspektywie progresji fiskalnej: efektywność opodatkowania pracy i kapitału dla lewicowych polityk redystrybucji ekonomicznej Abstract

Podatki ubezpieczeniowe, zwane w Polsce składkami, stanowią najbardziej degresywny rodzaj opodatkowania w większości krajów, gdzie są stosowane, prowadząc do wzrostu nierówności społecznych. W ciągu ostatniego półwiecza podatki te stały się głównym narzędziem nadmiernego opodatkowania dochodów z pracy i selektywnego finansowania publicznej opieki zdrowotnej oraz systemów rentowych i emerytalnych. Tymczasem dużo efektywniejszym źródłem finansowania podstawowych świadczeń ubezpieczeniowych jest budżet państwa, który może być zasilany za pomocą progresywnego systemu fiskalnego. Budowa progresywnego systemu fiskalnego powinna być oparta nie tylko o stopniowane podatki, w tym zwłaszcza odpowiednio wysoką kwotę wolną od podatku, ale przede wszystkim o wybór odpowiedniego przedmiotu opodatkowania. Najbardziej negatywnie wpływa na gospodarkę oraz inwestycje opodatkowanie przepływów kapitału, zwłaszcza dochodów, w tym przede wszystkim osobistych. Lepsze są podatki konsumpcyjne jako opodatkowanie pracy i kapitału jednocześnie. Najbardziej korzystne jest opodatkowanie zasobów kapitału, majątków. Głównym celem fiskalnym powinno być przesunięcie dochodów państwa z opodatkowania pracy na opodatkowanie kapitału.

Share This