Call for Papers – 2/2019

Od słabej myśli do słabego czynu. Obraz, opór i utopia poza paradygmatem heroicznym

Redaktorki: Mateusz Janik, Ewa Majewska

Współpraca: Mikołaj Ratajczak

Język numeru: angielski, polski

 

Opis numeru

Kategoria tego, co wspólne, już od wielu lat animuje radykalną wyobraźnię. To, co wspólne, prezentowane przez Antonio Negriego i Michaela Hardta jako alternatywa dla własności prywatnej z jednej strony i wąsko definiowanej, państwowej własności publicznej z drugiej, pozwolić ma przede wszystkim na przekroczenie kapitalistycznego horyzontu determinizmu i separacji, w ramach którego to, co indywidualne i zbiorowe, pozostaje wyalienowane w swojej zawsze już utowarowionej postaci.

To, co wspólne, jest nie tylko pewną formą własności, wskazującą na dobro i dobra wspólne jako jej wiodące postaci. Angielskie common nie tylko odsyła bowiem do określonej formy wspólnotowości, ale wskazuje też na zwyczajność, codzienność, by nie rzec – trywialność tego sposobu bycia. Jest więc zarazem przywołaniem wspólnoty i pospólstwa, wykluczonych i uciemiężonych, wyklętego ludu ziemi, tych, którzy i które do stracenia mają tylko swoje kajdany.

Ten słaby typ podmiotowości, na jaki wskazuje Walter Benjamin w O pojęciu historii, gdy pisze o „słabym mesjanizmie”, stanowi dziś ważny punkt odniesienia tak dla teorii, jak i dla praktyki. W czasach dominacji heroicznej logiki politycznej zainteresowanie słabością – jej teoriami, reprezentacjami artystycznymi i politycznymi – wydaje się naturalnym odruchem, efektem poszukiwania alternatyw, a może wręcz formą oporu. Słabość to atrybut kulturowej kobiecości, to odmowa, rezygnacja bądź nieumiejętność stosowania siły, to bezdomność, bieda i doświadczenie wyzysku w ich najjaskrawszych postaciach. To także pewien typ ontologii, w którym polityczna sprawczość nie jest określana wyłącznie poprzez odniesienie do męskiej, zindywidualizowanej, zachodniej podmiotowości i związanej z nią socjalizacji.

W tym numerze Praktyki Teoretycznej chcemy przyjrzeć się kategorii słabości przez pryzmat jej uwikłania w polityczną sprawczość, właściwych jej rodzajów wspólnotowości i wizji życia społecznego.

Politycznie teorie słabości i słabego oporu miały dotąd marginalny status, niemniej wpływały na budowanie peryferyjnych, dekolonialnych i antyautorytarnych oraz feministycznych ujęć oporu i protestu. O walce i oporze słabych pisał w Weapons of the Weak James Scott, z kolei esej Siła bezsilnych Vaclava Havla zmotywował szereg osób do budowania struktur „Solidarności” i udziału w oddolnych, robotniczych kontrpublicznościach. Praktyki słabego oporu mają również duże znaczenie w zakresie tworzenia alternatyw dla kapitalistycznej logiki akumulacji i zawłaszczania dóbr wspólnych. Jak pokazują etnografie kapitalistycznych peryferii i zrujnowanych społecznych krajobrazów, opisywane między innymi przez Annę Tsing czy Tomasza Rakowskiego, konfrontacja z przemocą kapitału jest ściśle związana z wyłanianiem się alternatywnych form wspólnotowości i praktyk życia, które pozostają domeną bezsilnych. Polityczna i ekonomiczna kreatywność tych strategii życia i przetrwania, które powstają w zdewastowanych przez kapitalizm przestrzeniach społecznych, dotyczy również długu, stanowiącego jedno z podstawowych narzędzi kontroli i normalizacji w neoliberalnym arsenale. Wspólnota zadłużonych i właściwe jej formy oporu pozwalają spojrzeć z innej strony na koncepcję politycznej sprawczości, która zasadza się na pojęciu solidarności, przeciwstawionej wykluczającemu zawłaszczeniu czy dominacji.

Historycznie słabość wyraża się w sposobach dystrybucji widzialności i w logice narracji historycznych pisanych z perspektywy zwycięzców. Historia tworzona z perspektywy mniejszościowej, oddająca głos bezsilnym i pokazująca inny, kolektywny wymiar życia, jest ważnym elementem proponowanej przez nas w tym numerze koncepcji słabości. Tak rozumianą historyczną sprawczość słabości, wyrażającą się w walce o zachowanie dóbr wspólnych, odnajdujemy na przykład oporze wobec grodzeń lub kolonializmu opisywanym przez Petera Linebaugha i Marcusa Redikera w pracy Many-Headed Hydra.

W obszarze estetyki z kolei o słabości mówi się jako o formie uniwersalizmu – czyni tak choćby Boris Groys, który w eseju Weak Universalism przedstawia działania rosyjskiej awangardy z początku dwudziestego wieku jako poszukiwanie wspólnego mianownika dla doświadczenia ucisku i wyzwolenia wbrew podziałom klasowym. Słabi są też bohaterami prac współczesnych artystek i artystów, którzy – jak choćby Hito Steyerl – poszukują wyklętych ekranu bądź słabych podmiotowości.

W teorii feministycznej i queer zwrot ku słabości pojawia się w badaniach nad sprawczością kultury popularnej i w reakcji na mowę nienawiści – tu kluczowe są prace Jacka Halberstama i Judith Butler – oraz w koncepcjach powstających w ramach „zwrotu afektywnego”, w których – jak u Eve Kosofsky-Sedgwick – tożsamość „zamknięta” generuje epistemologię wykluczonych, strukturalnie przypominającą „epistemologię zmarginalizowanych” bell hooks. Z kolei w teorii „opornych podmiotów” Sary Ahmed wyrażona zostaje siła nonkonformizmu tych, którym odmawia się podmiotowości i sprawczości – dzieci, queerów czy osób doświadczających przemocy, którzy i które przez samą wytrwałość w znoszeniu opresji generują potencjalnie wywrotową politykę niezgody.

Do tych i innych koncepcji chcemy w numerze nawiązywać, budując nowe i analizując istniejące już teorie słabości w obszarze estetyki i filmoznawstwa, feminizmu, teorii queer oraz filozofii społecznej i politycznej. Zapraszamy do nadsyłania abstraktów do 30 kwietnia 2018 roku. Jesteśmy zainteresowane również tematycznymi artykułami recenzyjnymi (propozycje należy przesyłać do 30 września 2018 roku). Przyjmujemy teksty w języku polskim i angielskim, nie wykluczamy możliwości publikacji przekładów tekstów źródłowych ważnych dla tematyki numeru.

Terminarz:

Termin nadsyłania abstraktów: 30 maja  2018 r.

Termin nadsyłania artykułów: 30 września 2018 r.

Planowana data publikacji: czerwiec 2019 r.

Lista przykładowych obszarów dociekań:

  • słaby mesjanizm – teoria polityczna po Walterze Benjaminie;
  • po heroizmie – mesjanizm, historia i renesans romantyzmu w budowie herstorii, plebejskich i ludowych kontrpubliczności;
  • słabe podmioty prekariackie, bezdomne i potworne – polityczna sprawczość „czasu przejściowego”;
  • historii nie powinni pisać zwycięzcy – rewindykacja sprawczości w narracji historycznej;
  • masa, klasa i przywilej – kontrpubliczności podporządkowanych innych i klasy ludowe;
  • wyklęty lud ziemi – anty- i postkolonialne narracje na temat słabości;
  • ci, których dręczy głód – marksistowskie koncepcje bezsilności;
  •  słaby opór – siła słabości Vaclava Havla, wina i wiara Kuronia;
  •  to, co zwykłe, w tym, co wspólne – koncepcje Negriego i Hardta, peryferie i płeć;
  • poza fetysz produkcyjności – dobra i dobro wspólne a feministyczna krytyka ekonomii politycznej;
  • słaba teoria – Derrida, Vattimo, Agamben i powrót dialektyki;
  •  queerowa sztuka porażki jako opór wobec neoliberalizmu – Halberstam, Butler i kwir;
  •  słabość po człowieku, posthumanizm i transhumanizm;
  • słaba awangarda, czarna materia sztuki i jej emancypacje; słaby ekran i słabe obrazy – filmowy eksperyment Hito Steyerl i inne artystyczne zmagania ze słabością.

 

Share This